Accent tốt giúp bạn đi xa được đến đâu?

1

Mình có một group bạn đến từ các quốc gia khác nhau. Trong nhóm có một bạn người Thái có học tiếng Trung và bạn này rất thích sử dụng tiếng Trung để tập nói với các bạn người Hồng Kong của mình. Có một hôm, mình nghe bạn người Thái dùng tiếng Trung nói rất trôi chảy, và nghe y chang không khác gì mấy bộ phim Trung Quốc - Đài Loan - Hong Kong xem hồi nhỏ, mình mới nói là:

“Ủa mày học tiếng Trung bao lâu rồi? Học như thế nào thế? Mày nói nghe như dân local tiếng Trung ấy”.

Ngay lập tức, mấy đứa bạn Hong Kong của mình quay phắt lại và nói:

“Mày thấy vậy là do đó không phải ngôn ngữ của mày”.

Tiếng Anh cũng thế. Bởi vậy nên accent, phát âm, ngữ điệu đúng hay không thì dưới góc nhìn của native speakers và non-native speakers khác nhau dữ lắm.

2

Ngày trước team mình từng làm việc với một nhóm developers từ một trong những công ty tech lớn ở Mỹ. Trong team đó có một anh người Việt. Accent của ảnh nặng đến nỗi mình là người duy nhất trong team, team mình toàn công dân Mỹ, hiểu ảnh nói gì. Vì căn bản phát âm của ảnh là phát âm mà mình, và những người Việt khác, học tiếng Anh ở Việt Nam. 95% những gì ảnh nói mọi người không hiểu gì cả nên thường những đề xuất rất hay của ảnh, mọi người cũng hay phớt lờ. Sếp mình còn bảo giải thích ổng nghe xem ảnh nói gì chứ ổng không hiểu.

Bởi vậy, người nước ngoài tại Mỹ, có thể bạn rất giỏi, nhưng accent là một trong những thứ ngăn cản phát triển sự nghiệp.

3

Thực ra, nói vậy cũng không đúng.

Mình cũng từng gặp và làm việc cùng nhiều người gốc Ấn với accent nặng đến nỗi mình không hiểu gì. Nhưng vì họ làm ở vị trí manager rất cao, director các kiểu nên không ai ngắt lời, cũng không ai lờ đi.

Vậy nên nói đúng hơn là, accent bạn không quan trọng. Chức vụ của bạn mới quan trọng.

4

Bạn nào ở Mỹ lâu sẽ biết accent hay hay dở còn tuỳ vào người nghe.

Mình từng thấy những bạn đến từ châu Âu với tiếng Anh nặng accent châu Âu, thậm chí nhiều người còn không nói được hoàn chỉnh một câu tiếng Anh, phát âm sai, sai ngữ pháp nữa. Nhưng những bạn Mỹ vẫn cứ thế nói chuyện, đi chơi cùng họ. Và không ít trường hợp dù tiếng Anh họ nói không rành, thậm chí chả nói gì mấy, nhưng vẫn được khen “You have a sexy accent”, “Haha you’re so funny”.

Trong khi tụi dân Mỹ mà xem South Park, một sitcom hoạt hình nổi tiếng, đến tập mà có ông chủ nhà hàng Trung Quốc nói tiếng Anh thì tụi nó cười như được mùa vậy. Căn bản nội dung của tập đó là một người da trắng bị đa nhân cách, một trong những nhân cách đó là ông chủ nhà hàng Trung Quốc. Và người lồng tiếng tập đó là Mỹ trắng, nhại accent Trung Quốc để lồng tiếng cho nhân vật. Vậy nên nó funny. Hmmm.

Thế là, nói sao nhỉ, accent hay hay không cũng còn do khuôn mặt, màu da và quốc tịch của bạn.

5

Mình cầm mic làm MC từ lâu nên mình biết, ở Việt Nam, muốn làm MC thì bạn cần có accent dễ hiểu mà ai cũng nghe được, nôm na là accent của biên tập viên VTV. Thực ra, ở Việt Nam, từ nhỏ tụi mình được học thế nào là cách phát âm chuẩn từng từ tiếng Việt. Nên có cái gọi là tiếng Việt chuẩn thì cả nước ai cũng biết.

Sau này qua Mỹ, lâu lâu cùng một từ tiếng Anh nhưng mình nghe một vài người nói theo một cách khác nhau. Cũng không hẳn là quá khác nhau nhưng với một đứa nói tiếng Anh là ngôn ngữ thứ hai như mình thì mình cũng không biết mình có đang phát âm đúng từ đó hay không. Các bạn có thể hình dung như cách đọc chữ “l” với “n”, dấu ngã và dấu hỏi trong tiếng Việt ấy. Bạn có thể đọc sai nhưng ai cũng biết cách đọc đúng là gì từ cấp một.

Sau này hỏi nhiều bạn Mỹ mới biết ở Mỹ họ không dạy cách phát âm một từ là như thế nào, và không có cái gọi là tiếng Anh “chuẩn” như ở Việt Nam mình. Họ giao tiếp nhiều nên tự nhiên phát âm như vậy thôi.

6

Lại quay lại Việt Nam một chút. Người Việt mình cũng có accent mà. Accent miền Bắc, miền Trung, miền Tây, miền Nam, vân vân. Nghe một phát là biết ai đến từ khu nào liền. Accent khác nhau mà nghe vẫn hiểu.

Mình nể nhất là các bạn người miền Trung, vô Nam học xong học accent của người miền Nam và giả giọng một cách xuất sắc. Mãi đến khi thằng bạn của mình nói chuyện với bố nó ở quê, mình mới tá hoả nhận ra là mình không hiểu một từ nào mà nó nói với gia đình nó.

Nên tính ra là accent cũng luyện được.

7

Mình nghe tiếng Anh giọng Anh mình cũng thấy khó hiểu. Nên cũng cứ nghĩ do tiếng Anh mình kém. Nói chứ hồi thi IELTS thì không chỉ phải nghe giọng Anh mà còn giọng Úc, giọng Ireland,... , choáng hết cả đầu.

Một hôm mình coi phim Anh với bạn mình, không bật phụ đề. Đến đoạn nhân vật nói một cái gì đó mình không hiểu, mình quay sang hỏi đứa bạn (sinh ra và lớn lên ở Mỹ) là ổng vừa nói cái gì thế. Nó quay lại bảo mình… nó cũng không biết. Thế là mới té ngửa hoá ra người Mỹ cũng không phải là hiểu hết 100% giọng Anh.

8

Phim nước ngoài đầu tiên mình đi coi rạp ở Mỹ không phụ đề là Dune 2. Thề luôn, mình tiếng Anh cũng không phải là giỏi, coi phim không phụ đề, đã thế âm thanh còn nhỏ và vì là thể loại fantasy nên có một loạt từ vựng trong thế giới đó mà mình không biết mặt chữ nó là gì. Sau đó một thời gian cũng gọi là tự vấn bản thân sao tiếng Anh mình kém thế.

Sau này mình có tám chuyện về phim đó với thằng bạn da trắng cùng nhà với mình. Mình kể mình chỉ hiểu được 30% những gì họ nói, còn lại là mò đoán bằng hành động và cảm xúc nhân vật trong phim. Nó phang thẳng luôn một câu với mình là “Gia đình tao mấy thế hệ ở Mỹ, tao sinh ra và lớn lên ở đây, nói tiếng Anh là first language mà còn không hiểu tụi nó nói gì trong phim nữa là mày.”

Thế là cũng bớt được một pha imposter syndrome.

9

Nói chứ người Mỹ cũng có accent khác nhau mà. Accent giọng New York, giọng West Coast, giọng Midwest, giọng South, giọng của người Mỹ gốc Phi, gốc Latin, gốc Ấn, gốc Á... Mình cũng để ý là thường cộng đồng nào thì dễ nghe giọng của cộng đồng ấy hơn. Còn ai mà lớn lên trong môi trường nhiều accent thì họ cũng gọi là dễ nghe giọng của accent đó.

Thật ra một giả thuyết của mình là người ta không hiểu không phải vì accent, mà là vì cách thành lập câu và dùng từ không quen thuộc. Bạn có thể phát âm khác nhưng cách nói và dùng từ quen thuộc thì người gốc Phi hay Mỹ trắng nghe một phát vẫn hiểu liền. Nhiều người đến từ các quốc gia khác, phát âm có thể sai nhưng nhấn nhá đúng và thành lập câu theo cách quen thuộc thì vẫn dễ hiểu với native speakers hơn. Thực ra, tiếng Việt cũng vậy mà.

Vậy nên là accent cũng không quá quan trọng. Cách thành lập câu và dùng từ quan trọng hơn.

10

Thật ra vẫn có những người IELTS 8 chấm, nói lưu loát khi ở Việt Nam nhưng ra nước ngoài thì lại chẳng nói được câu nào, trở nên rụt rè và cũng hụt hẫng nhiều.

Nhưng mà nói đi cũng phải nói lại, không ai chọn được sinh ra với first language nào, cũng chẳng biết được chính xác mình sẽ sống ở đâu với language nào. Vậy nên câu chuyện accent nào, là còn tuỳ thuộc vào người nghe là ai, chức vụ của bạn, màu da, sắc tộc, nơi bạn sống, cách dùng từ và nhiều thành tố khác nữa.

Kiểu gì kiểu, nếu first language của bạn không phải là tiếng Anh thì qua một nước nói tiếng Anh, native speaker vẫn sẽ nghe ra accent của bạn mà thôi.

Nên chung quy lại là I don’t give a f* about accents anymore.

11

Chuyện này mình để trống cho bạn. Nếu bạn cũng có những câu chuyện tương tự, kể mình nghe nhé.